Newyddion

Cyngor Cymuned
Bydd Cyngor Cymuned Llandyfaelog mewn dwylo diogel dros y ddwy flynedd nesaf gyda dau o aelodau Penygraig yn gadeiryddion y Cyngor o hyn tan 2022. Daeth Meinir James i’r Gadair yn mis Mai eleni yn ystod y cyfnod clo ag Elfyn Williams yn dod yn is-gadeirydd yn yr un cyfarfod. Bydd Elfyn yn dod yn Gadeirydd y Cyngor Cymuned yn mis Mai 2021. Dymuniadau gorau i’r ddau am y flwyddyn.

Cywion Bach
Braf i weld mentergarwch un o’n haelodau, Heather Thomas, Gelli-ddu, yn mynd o nerth i nerth. Enillodd ei meithrinfa ‘Cywion Bach’ 4/4 Ardderchog yn arolwg Gofal Cymru. Mae’n dipyn o dasg a does dim llawer o feithrinfeydd yn llwyddo i gyrraedd y fath safon. Llongyfarchiadau mawr i Heather a’r tîm a dymuniadau gorau i’r feithrinfa i’r dyfodol.

Llongyfarchiadau
Llongyfarchiadau mawr a dymuniadau gorau i Gwyn a Rosemary Jones, Maesdolau , Idole ar ddathlu priodas aur ar Fehefin 6ed yng nghanol y clo mawr. 

Genedigaeth
Llongyfarchiadau mawr i Bethan a Gruffydd Evans, Trefynys, Peniel, ar enedigaeth Mia Haf ar ddiwedd Mehefin. Mae’n siwr bod mamgu a tadcu, Lynne a Dorian Phillips a’r ‘hen-dadcu’   John Y Cwm wrth eu bodd. Dymuniadau gorau i chi deulu bach i’r dyfodol.

Cydymdeimlo
Bu’r wythnosau a’r misoedd diwethaf yn rhai anodd i bawb a thristwch arbennig i ni golli dau o’n diaconiaid o fewn wythnos i’w gilydd ddechrau’r mis. Ein cydymdeimlad dwysaf â phawb gan ddymuno pob nerth yn eich colled.

Ar ddechrau mis Mai bu farw Ronald Thomas, Llancwm gynt, sef brawd Bryan Thomas, Gelli Onnen. Roedd Ronald yn weithgar iawn yn ein cymuned ac yn gyfarwydd iawn i nifer ohonom. Cydymdeimlwn â’r teulu oll yn eu colled a’u hiraeth.

Yn ystod yr un cyfnod bu farw Mrs Doreen Lewis, Rhodfa Santes Anne, a chynhaliwyd ei hangladd ym mynwent Penygraig dan ofal Parchg. Beti-Wyn James, yn absenoldeb ein Gweinidog fu’n hunan-ynysu yn ystod y cyfnod clo. Ein cydymdeimlad dwys â Ruth a Jonathan a’r teulu oll yn eu hiraeth a’u colled.

Fe gollwyd Bryan Thomas, Gelli Onnen ar Fedi’r 6ed ac mae teyrnged yn ymddangos ar ddiwedd y nodiadau hyn.

Ar fore Sul, 13 Medi bu farw ein diacon hynaf, ac aelod ffyddlon iawn o’r capel, John Thomas a oedd bellach yng Nghartref Gofal Tŷ Mair Felinfoel. Cynhaliwyd ei angladd, ym Mhenygraig ar fore Iau, 24 Medi. Roedd John Thomas, gynt o Brynmeurig, Llangynnwr yn 90 mlwydd oed ac yn ŵr i’r diweddar Winnie a thad annwyl i Eileen, Eirwen a Huw, yn dadcu a hen dadcu addfwyn, yn dad-yng-nghyfraith parchus i’r diweddar Islwyn ac yn ewythr hoffus. Roedd John wedi bod yn amaethu ar hyd ei oes gan dreulio blynyddoedd yn gofalu am diroedd y Coleg ym Mhibwrlwyd. Treuliodd gyfnod yn nghartref gofal Tŷ Mair, Felinfoel wedi cyfnod o salwch. Cofiwn am ddyn hynaws a dihymongar iawn a chynhaliwyd gwasanaeth angladdol hollol breifat yng Nghapel Penygraig ar Fedi 24ain.  

Blin hefyd i nodi i’n Gweinidog, Parchg Meirion Sewell, golli ei frawd yn y cyfnod anodd yma. Cydymdeimlwn yn fawr â Meirion ac Ann a’r teulu oll yn eu colled a’u galar.

Estynnwn ein cydymdeimlad a’n meddyliau hefyd at Geraint Evans, Danygraig, a’r teulu oll ar golli ei fam,  Mrs Mair Evans,  gynt o’r Hendy ond a oedd bellach wedi ymgartrefu yng Nghaerfyrddin.

Bydded i’r atgofion melys fod yn gysur i bawb yn ystod y cyfnod anodd hyn.

Colli Bryan Gelli Ddu             

Ar ddydd Sul, Medi’r 6ed daeth y newyddion trist bod Bryan Thomas, Gelli Onnen wedi colli ei frwydr ddewr yn erbyn ei salwch creulon ac yntai yn 80 mlwydd oed. Teimlwyd y golled ymhlith y gymuned amaethyddol ar draws Cymru a gwledydd y Deyrnas Unedig ac fe’i theimlir i’r byw yn ei  gymuned ac yn ei Sir Gâr.

Roedd Bryan yn ŵr ffyddlon i Eirlys, tad balch Gareth, Rhodri a’r diweddar Huw, tad-cu cariadus Hannah, Jac, Ben, Bryn a Harri a thad-yng-nghyfraith hoffus Heather a Clare. Roedd yn frawd i’r diweddar Ronald a fu farw ym mis Mai eleni.

Ganed a magwyd Bryan ar fferm Fountain Hall yn nhre Caerfyrddin a symudodd y teulu i Gelli Ddu yn 1953 pan oedd Bryan yn ei arddegau. Yn ystod ei ieuenctid bu Bryan yn hynod o weithgar gyda Chlwb Ffermwyr Ifanc San Pedr a bu’n gefnogol i’r mudiad trwy gydol ei fywyd. Tra yno bu’n meithrin ei ddawn i siarad yn gyhoeddus a hynny’n feistrolgar yn y Gymraeg a’r Saesneg. Yn y clwb hefyd mae’n siwr y datblygodd ei hiwmor iachus, y direidi a’r cellwair a nodweddai ei gymeriad trwy gydol ei oes.

Dros y blynyddoedd sefydlwyd fferm laeth lewyrchus yn Gelli Ddu â buchesi Ffrisaidd o safon cyn dechrau arbenigo yn y gwartheg Holstein. Cyrhaeddodd Bryan y brig yn genedlaethol am wartheg a daeth yn lais cyfarwydd ar y cyfryngau ac yn enillydd cyson mewn sioeau ac yn  uchel ei barch fel beirniad sioeau amaethyddol. Ym mis Mai 2019 fe’i anrhydeddwyd trwy gael ei ddyrchafu yn Llywydd Cymdeithas Holstein y Deyrnas Unedig. Er ei anhwylder a chyfyngiadau’r covid tuag at ddiwedd ei flwyddyn fel Llywydd, fe gyflawnodd ei swydd yn rhyfeddol wrth fynychu digwyddiadau ar draws Gwledydd Prydain.

Roedd gan Bryan farn bendant a gwybodaeth eang ar faterion amaethyddol a phynciau llosg y dydd ac roedd yn un glew wrth gyflwyno ei safbwynt. Roedd yn ddyn galluog ac enillodd ei gymwysterau a’i brofiad ar erwau Gelli Ddu ac mewn cyfarfodydd pwyllgor yn bell ac agos. Symudodd Bryan ac Eirlys i Gelli Onnen rai blynyddoedd yn ôl er mwyn cael ychydig ymddeoliad. Roedd yn un cadarnhaol ymhob agwedd ar fywyd, yn un cefnogol i bawb ac yn anogwr penigamp. Fe gefnogodd fudiadau ac elusennau lleol a bu’n weithgar a ffyddlon fel diacon yng Nghapel Penygraig ac yn gyn-gadeirydd ar Glwb Cinio Caerfyrddin lle bu’n aelod o’r dechrau’n deg.  Fe frwydrodd ei salwch yn gadarn, yn benderfynol ac yn ddewr gyda chefnogaeth ddi-ffael Eirlys a’r teulu. Mae nifer fawr iawn o bobl wedi colli ffrind da iawn.

Cynhaliwyd y gwasaneth angladdol yng Nghapel Penygraig ar Fedi’r 12fed o dan ofal ei Weinidog y Parch Meirion Sewell. Talwyd teyrnged iddo gan Yr Hybarch Eileen Davies, un o sylfaenwyr elusen Tir Dewi, achos a oedd yn agos iawn at galon Bryan. Rhestrodd lwyddiannau ac anrhydeddau amaethyddol Bryan trwy gydol ei yrfa ac am ei ddawn i ysbrydoli’r ifanc. Roedd yr olyniaeth amaethyddol a’r teulu yn bwysig iddo a darllenwyd yr englyn hwn o’r daflen angladdol er cof amdano.

Er cof am Bryan
I’r olyniaeth bu’n amaethu – i’r glwyd
a thir glas ei Gymru,
hen dalar heddiw’n deulu
llwyddodd ef â’i Gelli Ddu.

Os mai enw Daniel John Bryan Thomas, Gelli Onnen, Heol Bolahaul oedd ar y daflen angladdol, Bryan Gelli Ddu a roddwyd i orwedd ym mhridd mynwent Penygraig ar  brynhawn Sadwrn heulog a thrist ym Medi 2020. 

Tachwedd 2020
Gwasanaeth Cynhaeaf 
Oherwydd y cyfyngiadau cynhaliwyd ein Cwrdd Diolchgarwch blynyddol ar ddydd Sul, Hydref 4ydd o dan arweiniad ein Gweinidog, y Parch Meirion Sewell.

Cydymdeimlad
Daeth y newyddion trist yn ddiweddar am farwolaeth Dilwyn Davies, Ael-y-fro wedi salwch hir a chyfnod byr yn yr ysbyty. Roedd yn ŵr i Gwenda, yn dad i Sian ac Aled, yn dadcu annwyl i Lois, Alfie Jac a Millie Medi ac yn frawd yng nghyfraith parchus i Gareth. Cynhaliwyd yr angladd ar Hydref 6ed a thalwyd y deyrnged iddo gan ei gefnder Arwyn Thomas. Mae nifer ohonom wedi mwynhau ei gwmni dros y blynyddoedd ac wedi profi o’i dalent a’i wybodaeth fel hyfforddwr gyrru ei ysgol ddreifo lwyddiannus.

Desg Lydan
Yn ystod y cyfnod clo yn mis Mehefin cyhoeddwyd cyfrol o farddoniaeth, ‘Desg Lydan’ gan Geraint Roberts. Cyfrol sydd yn ôl y Prifardd Tudur Dylan yn ‘gyfrol hyfryd, ac yn llawn cerddi gafaelgar, sicr eu crefft. Maen nhw’n gerddi fydd yn cyffwrdd y galon ac yn apelio at bawb”. Bu Geraint yn brysur iawn yn gwerthu a dosbarthu’r gyfrol yn yr ardal dros y misoedd diwethaf ag os nad ydych wedi prynu eich copi, mae croeso i chi gysylltu â Geraint i sicrhau’ch copi – 07814701078 neu mae’r gyfrol ar gael o Siop y Pentan yng Nghaerfyrddin hefyd.

Sgwrs gyda Geraint Roberts
1. Beth am ddechrau yn y dechrau’n deg … y teitl?
Mae’r llun cyntaf a dynnwyd ohonof yn yr ysgol gynradd gyda Gareth, fy mrawd hŷn, y tu ôl i ddesg fawr pan oeddwn yn bump oed. Ychydig flynyddoedd yn ôl lluniais gerdd i gofio dau ffrind ysgol gynradd a fu farw yn ifanc o ganlyniad i ddamweiniau. Yn y gerdd fe gyfeirias at ‘ddesg lydan’ gan i’r ddau gael llun wedi ei dynnu y tu ôl i’r un ddesg. Ond ni wireddwyd y  disgwyliadau ohonynt oherwydd nad oedd ffawd wedi bod yn garedig iddynt. Llwyddais i gael gyrfa hir mewn addysg cyn ymddeol ac roeddwn yn teimlo bod ‘Desg Lydan’ yn deitl priodol i’r gyfrol.   

2. Dwedwch rywbeth am y llun ar y clawr.
Darlun olew o’r ysgol gynradd yn Rhydgaled ger Aberystywth yw’r llun. Paentiwyd y llun gan Garrod fy mrawd yn 1969 pan gaewyd yr hen adeilad cyn symud i ysgol newydd yn Llanfarian. Roedd fy mrawd yn ddisgybl ysgol uwchradd ar y pryd ac aeth ymlaen i fod yn athro celf ac arlunydd. Roeddwn yn byw gyferbyn â’r ysgol ac oherwydd hynny credaf bod y llun yn gweddu’n dda i glawr y gyfrol.  

3. Pryd ddechreuoch chi sgrifennu cerddi?
Datblygodd yr awydd i ysgrifennu cerddi yn hwyr yn fy achos i. Does dim cefndir barddoniaeth gen i ac nid oeddwn wedi astudio Cymraeg yn y chweched dosbarth na’r brifysgol. Tua diwedd saithdegau’r ganrif ddiwethaf mynychais wersi ar y cynganeddion gan Alan Llwyd yn Llanddarog a llwyddais i ysgrifennu ambell englyn. Ar ôl dwy flynedd daeth pethau i ben nes i mi ymuno gyda’r Ysgol Farddol dan ofal Tudur Dylan bron i ddeng mlynedd ar hugain yn ôl. Rwy’n ddyledus iawn i’r Ysgol Farddol am fy rhoi ar ben ffordd.

4. Sut deimlad yw gweld casgliad cyfan yn dod at ei gilydd?
Wedi derbyn y gwahoddiad gan Barddas a llunio’r gyfrol, roedd hi’n deimlad hyfryd i weld fy ngwaith mewn print ac roeddwn wrth fy modd gyda’r dylunio a’r golygu. Roedd hi’n rhyddhad hefyd gan fod y cyfnod clo wedi amharu ar yr argraffu, dosbarthu a gwerthiant. Nid yw’r gyfrol wedi cael lansiad eto heblaw am un rhithiol ar y we.  

5. Beth sy’n eich ysbrydoli chi?
Mae lleoedd a digwyddiadau yn f’ysbrydoli ac yn aml iawn mae’r awydd ynof i gofnodi digwyddiadau ac ymweliadau. Mae pobl yn gallu bod yn ysbrydoliaeth hefyd. Fe welwch mod i’n wahanol i feirdd go iawn!

6. Pa gyngor byddech chi’n ei roi i rywun sy’n dechrau arni?
Ry’n ni i gyd yn wahanol ond mae angen amynedd a dyfalbarhad os am lwyddo a pheidiwch bodloni ar y drafft cyntaf o unrhyw gerdd. Hefyd cofiwch ddarllen gwaith beirdd eraill. 

7. Oes cyfrol arall yn cyniwair?
Does dim englynion a cherddi cyfarch i bobl y fro nac i aelodau’r teulu yn ‘Desg Lydan’. Mae’r mwyafrif o feirdd yng Nghymru yn cyflawni’r swyddogaeth bwysig hon o fod yn fardd bro ac yn fardd llys. Rwy’n siwr bod cyfrol fechan o gerddi cyfarch yn cuddio yn y cyfrifaiadur ‘na yn rhywle. Hefyd bum yn llunio ambell gerdd yn ystod y flwyddyn ryfeddol hon eleni a ches gyfle i bendroni ar themau gwahanol. 

Rhagfyr 2020
Cofiwn a dymunwn yn dda i Eiddwen Davies, un o ddarllenwyr cyson Cwlwm, gynt o Laingotten, Cwmffrwd. Symudodd Eiddwen a Howell ei gŵr i Dre-Ioan yn ddiweddar. Mae Eiddwen wedi treulio cyfnod yn Ysbyty Glangwili ond erbyn hyn mae yn Ysbyty Llanymddyfri. Pob bendith i chi ac i’r teulu i gyd mewn cyfnod gofidus. Cofiwn am bob un o’n haelodau sy’n gaeth i’w cartrefi ar hyn o bryd am wahanol resymau.

Mae’r aelodau yn gwneud eu gorau glas i fynychu’r oedfaon a drefnwyd yn ddiweddar. Cawsom oedfa fendithiol iawn ar Dachwedd 14eg gyda’r aelodau yn cymeryd rhan. Thema’r gwasanaeth oedd ‘y cyfnod clo’ a chawsom gyfle i edrych nôl ac i gofio am ddigwyddiadau misoedd anodd eleni ac i feddwl am bawb a gollwyd ac a ddioddefodd. Cafwyd sylwadau am brofiadau gweithwyr y Gwasanaeth Iechyd Genedlaethol a diolch am eu cyfraniadau gwerthfawr. Trefnwyd yr oedfa gan Huw John.

Genedigaeth
Hyfryd clywed am ddyfodiad wyres i Heuddwen ac Owen Evans ar Dachwedd 9fed. Ganwyd Elsi Mai i Huw a Julie Evans, Moelfre Isaf, Croes-y-ceiliog, chwaer fach i Millie a Mia ac anrheg Nadolig cynnar i’r teulu. Pob bendith arnynt i gyd.

Ionawr 2021
Genedigaeth
Llongyfarchiadau mawr i Anwen ac Eurig Davies, Santes Ann ar enedigaeth Garan eu hŵyr bach newydd ar Ragfyr 6ed, mab i Rhys a Nia o Gydweli a brawd i Elan.

Dymuniadau gorau
Mae Gwyn Jones, Idole yn disgwyl triniaeth yn Ysbyty Treforus yn ystod y cyfnod hwn a dymunwn yn dda iddo a’r un modd hefyd i Eiddwen Davies, ei chwaer, sy’n parhau yn Ysbyty Glanaman.

Trefniadau’r Sul
Oherwydd difrifoldeb y pandemig ni chynhelir gwasanaethau ym Mhenygraig tra bod Cymru yn Haen 4 o’r canllawiau. Os bydd amgylchiadau yn caniatau cynhelir ein gwasanaeth nesaf ar Ionawr 24ain. Yn y cyfamser bydd y swyddogion yn ceisio trefnu gwasanethau rhithiol ar rai o’r Suliau gwag.

Oedfa Aelodau
Cynhaliwyd oedfa aelodau ar Ragfyr 13eg ar y thema ‘Caredigrwydd Cariadus’. Soniodd Rhiannon bod y syniad wedi codi yn sgil ymweliad â mynwent Eglwys Santes Ann, Cwmffrwd yn ystod y cyfnod clo ac oedi uwchben bedd yn coffáu I.C. Ibrahim o Ahamadabad, India a fu farw yn 1916 yn 35 oed. Bu’n was ffyddlon i’r Cyrnol W.C. Aslett, Plas Bolahaul. Wrth ei ochr roedd bedd y Cyrnol ei hun a fu’n brwydro yn India yn ystod Ail Ryfel Afghanistan ar ran y Fyddin Brydeinig ac a fu farw yn 1936 yn 80 oed.

Yr adnod allan o Lyfr Ruth ar fedd y gwas yn Saesneg oedd wedi tynnu ein sylw, ‘Nac erfyn arnaf fi ymado â thi, i gilio oddi ar dy ôl di; canys pa le bynnag yr elych di, yr af innau; ac ym mha le bynnag y lletyech di, y lletyaf innau, dy bobl di fydd fy mhobl i, a’th Dduw di, fy Nuw innau.’

Mae’r cyfeiriadau yn yr adnod yn sôn am y berthynas arbennig rhwng dau berson oedd wedi rhannu profiadau mewn cynfod erchyll rhyfel. Lluniodd Geraint gerdd ar ôl yr ymweliad â’r fynwent a darllenwyd hi yn ystod yr oedfa. Cawsom hefyd ddarlleniadau allan o lyfr Ruth ac emynau a chyflwyniadau pwrpasol i fyfyrio am rinweddau megis ffyddlondeb, gofal, caredigrwydd a chariad sy’n berthnasol iawn wrth ffarwelio â 2020 ac ar drothwy blwyddyn newydd.

Dau Fedd
Mehefin 2il, 2020

Gwelais ddau fedd heddiw,
hen feini yn rhesi’r fynwent;
tra bod dinasoedd yn dioddef dan gysgod Mehefin
a phrotest yn cynnau o fflamau marwolaeth George Floyd.

Yno, syllaf ar enw 
‘Colonel Aslett, Indian Army’ unwaith eto,
un o Blas Bolahaul
a’i hanes ym mhridd Eglwys Santes Ann,
dan ganrif o archifau
yn nhristwch a duwch y dydd.

A hi’n fore i fyfyrio,
bum yn ystyried wedyn
ai milwr yn malio
oedd hwn yn ei ddydd?
Neu gafodd ei fedalau ym mrwydrau’r ymerodraeth,
yn rheoli India trwy’r creulondeb
a’r Prydeinio oedd ddihareb bryd hynny?

Ac ar y llain gerllaw,
mae bedd un arall ag anrhydeddau.
Cofeb i Ibrahim o Ahamad-a-bad sydd ar bwys,
gwas i blas yr hen blwyf
a ffrind ffyddlon o’r ffyddlonaf
yn ôl yr adnod o Lyfr Ruth, sy’n glod i un fu mor glên.

Ac yn y cornel drefnwyd gan y cyrnol,
ei feistr am ugain haf estron,
dwy golofn sydd gyda’i gilydd
a reilen o barch o amgylch ei dymor olaf,
reilen cyfiawnder hiliol.

Un Awst fan hyn, daeth i’w ddilyn a nhw eto’n ddau;
a chlywaf ddau lais yn adleisio,
dwy wlad a dau liw
a dameg dau gydymaith.

Bore heddiw mae angen breuddwyd
â ddoe yn hoelen ar ddynoliaeth,
a Minneapolis yn talu’r pris fydd yn para oes.

Bu eleni’n naddu cydwybod y blynyddoedd
ac erydu ein hygrededd;
y cur hŷn a mwy na’r un Corona.

Oes, mae ‘na ots, yma i ni!
Geraint Roberts